Evcil hayvanların herbirisinin ayrı bir özelliği vardır.

Çağlar boyunca, insanların dikkatini üzerine toplamış kedilerden bugün, ipeksi beyaz kürkü, değişik gözleri, mükemmel avcılığı ve suda oynamayı sevmesiyle en fazla ilgi görenlerden biride van kedisi’dir.

Bugünkü modern evcil kedilerin, ilkel formlarının fosillerini 12 milyon yıl önce görebilmekteyiz. Kediler evcilleştirme işlemini ise M.Ö. 3000 yılların da Mısırlılar tarafından yapılmış olabileceği belirtilmektedir. Evcilleştirilen kediler Mısırlılar tarafından kutsal sayılmış ve kediye bir tanrıça gibi tapınılmıştır. Evcilleştirme işleminin çeşitli zaman ve yerlerde olabileceğine ait tartışmalar varsa da kesin olarak bilinen, Asya halkının da evcilleştirme işlemine el atmış olmasıdır. Öte yandan bazı kaynaklar kedilerin M.Ö. 1900 yıllarında yarı evcilleştiğini ileri sürmektedir.

Kedi etcil bir hayvandır. Genelleştirme yapılırsa hayvansal proteinlerle beslenir. Keskin duyu organlarının varlığı, karanlıkta bile çok iyi görülebilen gözleri, sivri pençeleri, keskin dişleri, kıvrak vücudu, ayak parmaklarının üzerinde sessizce yürümesi onu iyi bir avcı yapmıştır. Göz ve burun etrafında hassas kılların bulunuşu da avcı özelliğini kuvvetlendirmektedir.

Kürk kılları ilkbahar ve sonbaharda dökülen kedilerin, yüz kasları herhangi bir olay karşısında hayvanın yüz ifadesini belirtecek bir şekil alır. Kas ve iskelet sistemini mükemmel bir şekilde koordineli kontrol edebileceklerinden, hangi pozisyonda yukardan aşağıya bırakılsın daima ayakları üzerine yere düşer.

Kaynak: Arkeofili.com

Heykeller, Hellenistik Dönem’in barok stilini yansıtan ve orijinal boyalarıyla günümüze ulaşan nadide eserler olması bakımından önem taşıyor.

Homeros’un Odysseia Destanı’nda, Odysseus’un Troya Savaşları sonunda 10 yılda memleketine dönüşünde başından geçen olaylar içinde deniz canavarı Skylla ile olan karşılaşması önemli bir yer tutuyor. Destana göre Skylla, Messina Boğazı’nda (İtalya kıyıları) pusuda bekleyen kadın başlı vücudunun alt kısmı çepeçevre vahşi köpeklerden oluşan bir deniz canavarıydı. Odysseus’un gemisi bu canavarın pusuya yattığı mağarasının önünden geçerken köpeklerin saldırdığı ve Odysseus’un altı arkadaşı Stesios, Ormenios, Ankhimos, Ornytos, Sinopos ve Amphinomos’u parçalayıp yediği anlatılıyor.

Kazı Başkanı Prof. Dr. Celal Şimşek, antik kentte bulunan “eşsiz ve renkli” Skylla grubu heykellerinin, Batı Tiyatrosu sahne binasının restorasyon çalışmaları sırasında bulunduğunu söylüyor.

Bu çalışmalarda pagan inancının sona ermesi ve Hristiyanlığın başlamasına bağlı olarak, sahne binasına ait heykellerin bir kısmının sağlam, bir kısmının da kırılarak loca altlarındaki dolgulara atıldıklarını belirten Prof. Dr. Şimşek, “Bu heykellerden en önemlilerinin başında Skylla grubu yer alıyor. Dolgu içinde Skylla Canavarı grubunu oluşturan Skylla başı ve eli, Skylla’nın kasık etrafında yer alan vahşi köpeklerin saldırarak öldürdüğü Troya Savaşlarının Ithaka Kralı Akhalı kahramanı Odysseus’un gövdesi, arkadaşlarına ait birinin başı olan iki gövde üstü ile gemi pruvası bulundu.” diyor.

Prof. Dr. Şimşek, heykellerin barok stilde milattan önce 2. yüzyıl başlarında Rodoslu heykeltıraşlar Athanadoros, Hagesandros ve Polydoros tarafından yapıldığını söylüyor.

Heykel grubunun arkeoloji dünyasında erken Roma dönemine ait tek kopyası, 1957 yılında İtalya’nın batısında, İmparator Tiberius’ın villasının bulunduğu Sperlonga’da bir mağara önünde tespit edilmişti.

Prof. Dr. Şimşek, “Ancak bizim Laodikeia Batı Tiyatrosu’nda tespit ettiğimiz bu grup, özellikle de geç Hellenistik erken imparatorluk, yani erken Augustus Dönemi’ne, MÖ 27 ila MS 14 yıllarına tarihleniyor ve arkeoloji dünyasında bu ana kadar tespit edilen en erken Hellenistik dönem orijinine göre yapılan orijinal grup” diyor.

“Bugüne kadar arkeoloji dünyasındaki bulunan ve orijinaline göre yapılan en erken eser grubu olması bakımından çok önemli. Renkleriyle birlikte bu parçaları ortaya çıkarmış olmamız hakikaten bizi çok sevindirdi. Bu yönüyle de bu eserler şu anda arkeoloji dünyasında en erken ve böyle Homeros destanlarında, Odysseia destanında anlatılan önemli bir efsaneyi somut olarak arkeolojik verilerle bulduğumuz eserler olması bakımından çok önemli.”

Araştırmacılar, vahşi Skylla köpeğinin saldırdığı figürün yüzündeki acı ifadesinin çok gerçekçi ve kaliteli tasvir edildiğini belirtiyor. Ayrıca figürün boyaları iyi derecede korunarak günümüze kadar ulaşmış.

Bilim insanları Mars’ı gezegenimiz Dünya’ya benzeterek insan yerleşimine daha uygun hale getirmeye çalışıyor. Bu çabalar kapsamında ortaya atılan son öneri, Kızıl Gezegen’i ısıtarak canlı yaşamına hazırlamayı amaçlıyor. Çabalar sonuç verirse, başlangıç olarak Mars yüzeyinde mikropların ve ardından yenebilir bitkilerin yetiştirilmesine olanak sağlayabilir. Bilim insanları, yeni yöntemin önceki yöntemlere göre 5 bin kat daha etkili olduğunu söylüyor.

Bilim insanları Mars atmosferine, işlenmiş toz parçacıkları serpiştirerek gezegeni ısıtmak ve yaşanabilir hale getirmek istiyor.

Çığır açan bu fikir, bilim insanlarının Mars’ı yaşanabilir hale getirmek ve Dünya’ya daha çok benzetmek, hatta belki de insanlar için bir yuva haline getirmek için önerdiği devrim niteliğindeki yöntemlerden biri.

Şu anda Mars yüzeyi yaşamaya elverişsiz: aşırı soğuk, ölümcül ışınlara maruz, toprak tuzlu ve atmosfer çok ince. Orada herhangi bir şeyin yaşadığına dair hiçbir kanıt yok.

Bilim insanları, yeni yöntemin önceki yöntemlere göre 5 bin kat daha etkili olduğunu söylüyor.

Yeni yöntem, Dünya’dan malzeme taşımak veya Mars yüzeyinden kazıp çıkarmak yerine kolayca bulunabilen kaynakları kullanıyor.

Araştırmacılar, önerinin gerçekten işe yaramasının onlarca yıl süreceği konusunda uyarıyor.

Mars’ı terraform etme konusundaki ilk öneriler 1970’lerin başlarında başladı. O zamandan bu yana geçen 50 yılda araştırmacılar onu Dünya’ya daha çok benzetmenin birçok farklı yolunu önerdi. Ancak bunların hiçbiri hayata geçirilmedi.

Araştırmacılar, yeni önerilerinin araştırmaya değer olduğunu çünkü Mars’ı sıvı suya izin verecek kadar ısıtmak için gereken işin düşündüğümüzden daha az olduğunu öne sürüyor.

Bu biraz da Dünya’da muzdarip olduğumuz sera etkisine benziyor.

Mars’ta yaygın olduğu anlaşılan demir ve alüminyum işlenerek sim parçası büyüklüğünde kısa çubuklar haline getirilecek.

Bu çubuklar kaçan ısıyı hapsedecek ve güneş ışığını yüzeye dağıtarak bir sera yaratacak.

Havayı değiştirmeden bunu yapmak, insanların Mars’ta yaşamasına olanak sağlamaya yetmeyecek.

Ancak araştırmacılar, mikropların ve ardından yenebilir bitkilerin yetiştirilmesine başlamaya yetebileceğini ve bunların da atmosfere oksijen ekleyerek ortamı, insan yerleşimine daha uygun hale getirebileceğini öne sürüyor.

Neolitik dönem MÖ 6500 yılları bulgularına bile ulaşılan İstanbul’da antik tiyatro ile ilgili bilimsel bir çalışma bugüne kadar yapılmadı. Tarihi Yarımada’da kazma vurulan her yerden kültür varlığı çıkarken tiyatro ile ilgili henüz bir bulguya rastlanılmaması antik kaynaklarda işaret edilen yerin doğru olduğunu gösteriyor. Kaynaklara göre Topkapı Sarayı’nın bulunduğu akropolden Sarayburnu’na inen yamaçta 2 tiyatro olduğundan söz ediliyor. Bugün Topkapı Sarayı’na ait arazide Büyük Tiyatro (Theatrum Majus Amphitheatrum) ile Küçük tiyatronun ( Theatrum Minus) toprak altında olduğu sanılıyor.

Anadolu Yakası’ndaki Fikirtepe’de yapılan kazılarda Bakır Çağı’nın sürdüğü MÖ 5500–3500 yıllarına ait izlerden sonra, Marmaray tüp geçidi kazıları sırasında Cilalı Taş Devri’nin sürdüğü MÖ 6500’lü yıllara ait kalıntılara rastlanan İstanbul oldukça eski bir şehir olarak tarih içindeki yerini koruyor. Kadıköy’de Fenikelilere ait kalıntılar, MÖ 13. yüzyıl ve 11. yüzyıllarda Traklar İstanbul’a yakın Semistra kentini kurdu. Kral Lygos zamanında da Topkapı Sarayı’nın bulunduğu yerde bir Akropolis oluşturuldu.  MÖ 685’te Megara’dan gelen Yunanlar burada bir koloni meydana getirip MÖ 667 yılında Byzantion şehrini kurdular. Daha sonra şehre MS 196’da Roma İmparatorluğu hakim oldu. Kentin adı önce Augusta Antonina, ardından İmparator I. Konstantin zamanında kent Roma İmparatorluğu’nun başkenti ilan edilerek adı Nova Roma olarak değiştirildi. 337 yılında İmparator I. Konstantin’in ölümüyle şehrin ismi Konstantinopolis’e çevrildi.

TİYATRO ANTİK ŞEHİRLERİN VAZGEÇİLMEZİYDİ

Antik dönemde tiyatrolar eğlence mekânı olmalarının ötesinde, önemli kararların halka duyurulduğu yer olarak da kullanılırdı. Antik tiyatrolar yarım daire planlı, seyirci oturma yerleri basamaklar halinde genellikle bir yamaca yaslanırdı. İstanbul’un çağdaşları arasındaki tüm antik kentlerde tiyatro şehrin önemli mimari yapılarındandı.  Efes, Milet, Perge, Pergamon, Troia, Phokaia, Atina’da olduğu gibi İstanbul’un da bir tiyatroya sahip olması gerekirdi.

Romalılar’ın şehre hakim olması ile birlikte Aya İrini’nin bulunduğu alana yani Akrapol’de Jupiter, Venüs ve Apollo adına tapınaklar yapıldı. Sultanahmet Meydanı’nda uç kısmı hala ayakta olan Hippodrom’un inşa edildi. Gülhane Parkı ile Sarayburnu arasına denk gelen, Topkapı Sarayı’nın boğaz girişine bakan yamaca da 2 tiyatro yapıldı.

KAYNAKLARDA YERİ BELLİ

Antik kaynaklarda bu tiyatrolardan şöyle bahsedilir; Notitia Urbis Constantinopolitanea (M.S. 440) : Bu kitapta İstanbul’un 14 bölgeye ayrılarak yönetildiğinden ve 2.Bölgede bir Theatrum Minus’tan söz edilir. Janin’in , 1950 basımı “Constantinople Byzantine, Dévelopment Urbain et Répertoir Topographique” adlı kitabında da “Theatrum Minus, büyük bir ihtimalle Afrodit Tapınağı’na bakan ve Artemis Tapınağı yanında inşa edilen “eski Megaralılar tiyatrosu” olarak değerlendirilmekte ve tiyatronun birinci tepenin kuzeye doğru olan yamacının uç noktasında yer aldığı söylenir. Bu bölge içine alındığında batıdaki Gotlar Sütunu’nun da küçük tiyatronun tam ortasını işaret edeceğini belirtilmektedir. Janin, kitabının başka bir yerinde “Sarayburnu’nda 1913’te ortaya çıkartılan kalıntılar olasılıkla Theatrum Minus’a aittir ve Gotlar Sütunu’nun da bu yerin merkezini işaret etmesi gerekir” demektedir.

1909’da tatil için geldiği İstanbul’dan bir daha ayrılamayan Ernest Mamboury tarafından hazırlanan “Constantinople Guide Touristique” isimli İstanbul rehberinde de “Gotlar Sütunu’nun, Septimius Severus tarafından inşa edilen Theatrum Majus’un spinasına ait olması gerekir” demektedir.

KAZILARDA PARÇALARI BULUNDU

Akrapolün çevreleyen Sur-u Sultani içinde yapılan kazılarda tiyatroların bu bölgede olduğuna dair işaretler alındı. 1913 yılında Gülhane Parkı düzenlenirken ve Sarayburnu’ndaki kazılar esnasında Gotlar Sütunu’nun çevresinde ortaya çıkarılan kalıntılar tiyatroya ait olduğu düşünüldü. Topkapı Sarayı’nın 2. avlusunda, saray mutfaklarının bulunduğu noktada 1959 yılında yapılan kazılarda da 11 parça mermerden tiyatro oturma sırası bulundu.

Bu kadar bilgi ve antik kaynağa rağmen halen İstanbul’un antik tiyatrosu için bilimsel bir araştırma yapılmaması oldukça garip. Tiyatroların var olduğu sanılan arazide uzun yıllar TSK’ya ait askeri depolar bulunuyordu. Lakin bu depolar eski Kültür ve Turizm Bakanı Ertuğrul Günay’ın ısrarları ile Topkapı Sarayı’na kazandırıldı. TSK araziden tamamen çıktı. Artık burada bir araştırma yapılmaması için sebep yok. Gerek İstanbul Arkeoloji Müzesi gerekse İstanbul’daki arkeoloji bölümü olan üniversiteler bu bilimsel çalışmayı yürütebilir. Üstelik teknoloji oldukça ilerledi. Jeoradar ve jeofizik yöntemleriyle yerin altındaki mimari yapıları keşfetmek mümkün. İstanbul bu araştırmayı hak ediyor. Kültür turizmine de büyük katkı sağlayacağı aşikar…

NASA’nın şu anda Mars’ta bulunan uzay aracı Perseverance’ın maceraları dünya genelinde merakla takip ediliyor. Uzay aracı, Jezero Krateri ismi verilen eski bir göl yatağına inmişti. Bilim insanları buranın eskiden büyük bir göle ev sahipliği yaptığından emin. 

Zira Mars’ın bir zamanlar su kütlelerini taşıdığına dair inkar edilemez kanıtlar var. Örneğin, yüzeyde sıvı haldeki sudan kaynaklanan belirgin erozyon işaretleri görülüyor. Öte yandan Mars’ta göller ve nehirlerin var olmasını sağlayan koşullar gizemini koruyor.

Hakemli bilimsel dergi Proceedings of the National Academy of Sciences’ta yayımlanan yeni bir araştırma ise bir zamanlar yüksek irtifadaki buzlu bulutların, Mars yüzeyinde sera etkisi yarattığını ve gizemli koşulları yarattığını ileri sürdü. Üstelik bu teorinin Perseverance sayesinde sınanması da mümkün.

ABD’deki Chicago Üniversitesi’nden gezegenbilimci Edwin Kite liderliğindeki araştırma ekibi, ilk olarak 2013’te ortaya atılan bir teoriyi yeniden gözden geçirdi. Bu teori, Dünya’da sirrüs bulutu diye adlandırılan yüksek irtifa bulutlarının Kızıl Gezegen’i ısıtmış olabileceğini öne sürüyordu.

Yeni araştırmada ise ekip, bu teoriyi sınamak için gezegenin bilgisayarda oluşturulan 3 boyutlu modelini kullandı ve bu kez önceki çalışmalarda gözardı edilen bir faktöre odaklandı: Buz.

Bulgular, yüzeyin buzla kaplı olduğu durumda atmosferde düşük irtifa bulutlarının oluşacağını ve bunun da gezegende suyun sıvı halde bulunmasına olanak tanımayacağını ortaya koydu.

Ancak buzun gezegenin sadece kutuplarında veya yüksek rakımlarında bulunduğu senaryo, yüzeyin ısınmasını sağlayacak yüksek irtifa bulutlarına olanak tanıyacağını gösterdi.

Ekibin lideri Kite, “Modelimizdeki bulutlar Dünya’dakilere hiç benzemiyordu” dedi ve ekledi:

Dünya’ya dayalı modeller oluşturmak işe yaramaz. Çünkü Mars koşulları, suyun atmosferle yüzey arasında hızla hareket ettiği Dünya’nın su döngüsüne hiç benzemiyor.

Kite’ın aktardığına göre, Dünya’daki su yüzeyin yüzde 71’ini kaplıyor ve bu nedenle kara, hava ve okyanuslar arasında hızla hareket edebiliyor. Mars‘taki su kütleleriyse epey sınırlıydı; bu da atmosfere çıktığında orada çok daha uzun süre kalmasını sağlıyordu.

Kite, “Modelimiz, suyun eski Mars atmosferine girdiğinde epey uzun bir süre (bir yıla yakın) orada kaldığını ve böylelikle uzun ömürlü yüksek irtifa bulutlarını mümkün kıldığını gösteriyor” diye konuştu.

Üstelik NASA‘nın bu teoriyi Mars yüzeyinde Perseverance aracılığıyla birçok şekilde sınaması da mümkün. Örneğin uzay aracının yüzeydeki kayaları analiz etmesiyle Mars’ın geçmişteki atmosfer basıncı ortaya çıkarılabilir.

“Mars önemli çünkü yaşamı destekleme yeteneğine sahip olduğunu bildiğimiz tek gezegen. Ama sonra bu yeteneği kaybetmiş” diyen Kite, sözlerini şöyle sürdürdü:

Dünyanın uzun vadeli iklim istikrarı da dikkat çekici. Bir gezegenin iklim istikrarının bozulabileceği tüm şekilleri anlamak istiyoruz.

Independent Türkçe, EurekAlert

Derleyen: Çağla Üren

Bilinen ve izlenen uzay çöplerinin %70’i Dünya’dan yaklaşık 2 bin km yukarıdadır. B
u durum hem uzayda çalışan insanları hem de birçok küresel teknolojinin yer aldığı altyapı ağını tehlikeye atmaktadır. Alçak Dünya yörüngesine yerleştirilen bu iletisim ağları sayesinde hava durumu, küresel iletişim, GPS ve navigasyon, asteroit tespiti yanında birçok bilimsel çalışma yürütülür. Başka bir deyişle, bu uyduların birden yok olmaları tehlikeli durumlara neden olabilir.

Uzay çöplüğünde yer alan parçacıklarcan birinin bile kullanılan uydulardan birine çarpması, onları anında kullanılmaz hale getirebilir. Gelişen teknoloji ile uydu sayılarının ve buna bağlı olarak uzay çöpleri ve tehlikelerinin önümüzdeki yıllarda daha da artacağı söylenebilir. Herhangi iki enkaz parçasının birbirine çarpma şansı azdır ancak küçük bir kaza bile felaketle sonuçlanabilir. NASA’da çalışan bilim insanı Donald Kessler, 1978 yılında bir çarpışmadan kaynaklanan enkazın başka çarpışmalara yol açacağı ve yörüngede hiçbir şey kalmayana kadar her biri daha fazla enkaz ve daha fazla yıkım yaratacağı bir domino etkisi senaryosu tanımladı. Bu senaryo “Kessler Etkisi” olarak adlandırıldı. (2013 yılında vizyona giren bilim kurgu filmi “Gravity” bu senaryo üzerine kurgulanmıştır.)

Uzay çöpleri nedeniyle Dünya’nın alçak yörüngesi, önümüzdeki 10 yıl içinde uydular ve uzay araçları için uygun bir yer olmaktan çıkabilir. Böyle bir durumda yüksek hızla hareket eden bu parçacıklar, Dünya’nın çevresinde aralarına giren her şeyi yok eden bir alan oluşturabilir. Ay’a gitmenin, Mars’ta koloni kurmanın ve uzay yolculuğu yapmanın mümkün olmadığı bir durum ile karşı karşıya kalınabilir. Alıştığımız birçok teknoloji kullanılmaz hale gelebilir.

Gelecekteki uzay görevlerimizi korumak için neler yapabiliriz?

NASA, yörüngedeki uydulara veya uzay araçlarına zarar verme ya da yok etme potansiyeline sahip 500 bin uzay çöpünü takip ediyor. Çarpma tehlikesi oluşturabilecek uzay çöplerinden kaçınmak için Uluslararası Uzay İstasyonunun yörüngesi değiştirilebilir. Ancak maalesef yörüngedeki çoğu nesneye manevra yaptırılamıyor.

Sorunun esas nedenine inilerek uzay çalışmalarında mümkün olduğunca daha az atık oluşturmak için çabalanıyor. Bunun yanında bu tehlikeli ve başıboş hareket eden parçaları sadece takip etmenin değil mevcut çöpleri yok etme yolları üzerinde de çalışmalara başlandı. Uzay çöplerinden kurtulmanın en kolay yollarından biri, yörüngelerinin değiştirilerek Dünya’nın atmosferine kontrol altında girmelerinin ve böylece üst katmanlarda yanmalarının sağlanmasıdır.

Uzay çöplerinden kurtulmanın bir diğer yolu olan “yakala ve geri getir” görevi halen test aşamasında. Bir başka fikir de devasa bir elektromıknatısın kullanılması üzerine kurgulanmıştır. Bu mıknatıs kendine yaklaşan uzay çöplerini Dünya’nın atmosferine doğru itebilir. Üretilen başka bir yöntem de lazer uydularla bu uzay çöplerinin parçalanarak yok edilmesidir.

Uzay ajansları sorun üzerinde birlikte çalışsa da, maalesef uzay çöpünü en aza indirmeye dair yapılmış uluslararası bir yasa henüz düzenlenmedi.

İnsanlar uzay keşiflerinin sınırlarını zorladıkça ve Dünya’nın ötesine daha fazla insan gönderdikçe, “uzay çöpü sorununu” çözmek gerçekten daha da önemli hale geliyor. Neyse ki, dünyanın en iyi bilim insanları ve mühendislerinden bazıları bu konu üzerinde çalışmalarına devam ediyor.

Kim bilir? Bir gün yepyeni bir endüstrinin başladığını görebiliriz: Uzay çöplerinin kaldırılması!