Teknolojideki art arda gelişmelerle birlikte, bilgisayarlar ve robotlar her geçen gün insanlardan giderek daha fazla sorumluluk alıyor. Birleşik Krallık’ın ve belki de dünyanın en ünlü teorik fizikçisi olan Stephen Hawking, bunun kötü bir şey olduğunu, yapay zekanın “insan ırkının sonunu getireceğini” düşünüyor, diğer bilim adamları bu konuda görüş birliğine varamıyorlar. Yapay zekanın topluma olan etkilerini inceleyerek dengeli bir değerlendirme yapılmalı. Acaba yapay zeka bir felaket mi yoksa son derece yararlı mı? Belki de ikisinden de birazcık.

Yapay Zekanın Tanımı
Çekoslovakyalı oyun yazarı Karel Capuk, “Rossum’un Evrensel Robotu” adlı oyununda yapay bir insana “robot” terimini kullanırken, bilim kurgu yazarı Issac Asimov, yalnızca yapay zeka değil, aynı zamanda sentezleme yapan robotlardan da bahsetmiştir. Günümüzün teknolojik açıdan gelişmiş dünyasında yapay zeka, duyarlılık ile – benlik bilinci – eş anlamlı değildir. Yapay zeka, bilgisayar bilimcileri tarafından tanımlandığı gibi, düşünen robotların ve makinelerin, dil çeviri, görsel algılama ve temel karar verme ve problem çözme becerilerini içeren görevleri yerine getiren simüle insan benzeri bir zeka anlamına gelir. Ancak yapay zekanın insanlara gerçek tehdidi hem toplumsal hem de ekonomik olabilir.

Yapay Zeka ve Sentez

Michigan State Üniversitesi’ndeki bütünleşik biyoloji ve bilgisayar bilimi ve mühendisliği bölümlerinden Yardımcı Profesör Arend Hintze, bilgisayarlardaki veya robotlardaki dört yapay zekayı şu şekilde tanımlıyor:

Tip I Reaktif Makineler: Yalnızca belirli bir duruma tepki verebilen bilgisayarlar veya robotlar, örneğin satranç oynamak veya bir rakibe karşı oyun oynamak. Bu makineler, anıları oluşturma veya mevcut kararları vermek için geçmiş tecrübeler kullanma becerisi içermemektedir.

Tip II Sınırlı Bellek Makineleri: Kendi kendine sürüş arabaları gibi bu makineler, karar vermek için sınırlı hafızayı ve geçmiş tecrübeleri kullanabilir. Fakat bu hatıralar makinenin geçmiş tecrübelerden öğrenmesine izin verecek şekilde uzun vadeli kayıt altında tutulmaz.

Tip III Zihin Makinesi Teorisi: Şu andaki makineler ile gelecekte inşa edilecek makineler arasındaki geçişi temsil eder. Bu makineler bir gün “dünya ile ilgili temsilcilikleri oluşturma” yeteneğine sahip olacak. Psikolojide bu, zihin teorisi olarak adlandırılır. Profesör bu konuda “Dünyadaki insanlar, canlılar ve nesnelerin, kendi davranışlarını etkileyen düşünce ve duygulara sahip olabileceği anlayışı.” diyor.

Tip IV Benlik Bilincindeki Makineler: Zihin teorisini genişletilmiş halidir. Bu makineler kendinden haberdardır ve başkalarıyla ilişkide ben kavramını anlar. Hintze, bunu “bir şeyler istemek ve bir şey istediğini bilmek” arasındaki fark olarak açıklar. Bilinçli varlıklar, benliğin ve hislerin, iç durumlarının farkındadır ve bu şekilde başkalarının duygularını öngörebilir. Bu tür makineleri, bilgisayarları veya robotları henüz geliştiremedik.

İnsanların ilerleyen teknoloji yüzünden yaşadığı gerçek etkilerden biri de, iş kaybı ve işçilerin ekonomik olarak yerlerinden edilmesidir. Düşünen makineler bir zamanlar insanlar tarafından gerçekleştirilen görevleri devraldığında, insanlar kendilerini ve ailelerini geçindirmek için yaptıkları bırakmak zorunda kalacaklardır. Teknoloji ilerledikçe makinelerin fiyatlarında düşme devam ederse, sonuçta makinelerin maliyeti aynı işi yapacak bir insanın maliyetinden daha düşük olur.

Bir başka faktör, toplumlar teknolojiye aşırı bağımlı hale geldiğinde, insanlar teknolojinin yerini aldığı becerileri kaybetmeye başlarlar. Cep hesap makinelerinden önce, matematik problemleri elle çözülürdü. Öğrenciler, karmaşık problemleri çözmelerinde yardımcı olan temel matematiksel kavramları öğrendi. Fakat şimdi öğrenciler, cevaplarını bulmalarına yardımcı olmak için hesap makinesini kullanıyorlar ve matematiksel problem çözme yeteneklerini kullanma yeteneklerini kaybediyorlar. Tıp bilimi, yeterli egzersiz yapmayan, zamanla köreldiğini ispatlamıştır. Aynı durum insanlar tarafından artık kullanılmayan bu becerilere ve yeteneklerde ortaya çıkacaktır.

Yapay Zeka Faydaları

Yapay zeka hem bir nimet hem de bir lanet olabilir. Son bir kaç on yıl içinde, internet erişimi ve temel arama motorları sayesinde, herkes parmak uçlarında bilgiye erişebiliyor. İşlerinde bilgisayar kullanan insanlar için, muhasebe, bankacılık ve fatura ödeme gibi görevleri yerine getirmek daha kısa sürüyor ve bireye daha fazla zaman kazandırıyor. Teknoloji dünyadaki anlık bağlantılara ve son dakika haberlerine anında erişime izin verir.

Bilgisayarlar ve robotlar, fabrikalarda, askerde, temizlik, bankacılık ve daha pek çok alanda yer aldı. Bilim adamları, gelecekte makinelerin eczacılar, barmenler, bebek bakıcıları, çiftçiler ve hatta cerrahlar olmak üzere insan gözetimi altında iş görebileceklerini düşünüyorlar. Ancak robotlar, psikiyatri ve psikoloji, insan kaynakları, öngörülemeyen uzmanlık, başkalarını yönetme ya da eleştirel düşünme gerektiren işleri içeren alanlarda insanların yerini alamaz.

İnsanlar robotlarla birlikte çalışarak daha verimli hale gelebilir. Örneğin Amazon.com’un depolarının birçoğunda, depolanmış ürünleri raftan insan çalışanlara taşıyan ve onları tarayan bir dizi robot çalışıyor. Bu yenilik, bu çalışanların yaptığı yürüyüş miktarını günde en az 20 mil azalttı.

Hidrojen iyonu seviyesi yüksek olmasından dolayı asidik özellik gösteren, her türlü yağmur ve yağış şekline asit yağmurları denilir. Yüksek hidrojen iyonu seviyeleri, yağmurun pH değerini düşürür ve sudaki hayvan ve bitkilere zarar verir ve binalardaki boyaların soyulmasına, çelik yapıların, köprülerin ve taş heykelleri paslanmasına neden olabilir. Asit yağmurları, sülfür dioksit ve azot oksit emisyonların, atmosferdeki su molekülleri ile reaksiyona girip asit ürettiğinde ortaya çıkar. Daha 1600’lerde hava kirliliği (atmosfer kirliliği) ile asit yağmurları arasındaki ilişkinin keşfedilmiş olmasına rağmen, asit yağmurları ilk kez 1852’de Manchester, İngiltere’de dikkate alınmaya başlandı. İngiliz Hükümeti, 1970’lerden beri atmosferdeki bu emisyonların azaltılması ile ilgili çalışmalar yapmaktadır ve çabaları çok olumlu sonuçlar vermiştir.

Asit Yağmuru Hakkında Gerçekler:

• Asit yağmurları volkanik patlamalar, yanan kömür ve hatta çürüyen bitkiler sebebiyle bile oluşabilir.
• Asit yağmuru cildinizi çürütemez. Genellikle normal yağmurdan farklı bir tada veya kokuya sahip değildir.
• Asit yağmuru yaratan kükürt dioksit ve azot oksit, kanser, astım ve hatta kalp hastalığı gibi hastalıklara neden olabilir. Bunlar havada bulunur, yağmurun içinde değil.
• Asit yağmurundaki asit bir otomobilin boyasına zarar verebilir, ancak arabayı eritmez.
• Asit yağmuru aslında bir ormanı öldürebilir. Asit yağmuru, ışıklarını ve besin maddelerini engelleyerek ağaçlardaki yaprakların ölmelerine sebep olabilir. Aynı zamanda topraktaki asitliği değiştirerek ağaçların ve diğer bitki yaşamının büyümesini imkansız hale getirir. Ayrıca toprak ve bitki hayatını zehirler.
• Asit yağmurları suya düştüğünde, akarsuların, göllerin ve nehirlerin pH’ını değiştirir ve Phı değişen su, sudaki balıklara ve diğer yaşama toksik hale gelir.
• Asit yağmurunun pH değeri 4.3 iken, saf suyun pH değeri 7’de nötrdür.
• Asit yağmuru, sirke ve portakal suyu ile yaklaşık aynı pH değerine sahiptir.
• Yağmur, asit yağmuru olarak adlandırılan tek yağış türü değildir. Kar, sis ve hatta toz, asit yağmuru ile aynı zararlı toksinleri içerebilir.
• Asit yağmurunun oluşmasına büyük oranda sebep olan kükürt dioksit, fosil yakıtların yakılmasıyla üretilir ve birçok endüstriyel işlemin bir yan ürünüdür.
• Kanada’ya ulaşan asit yağmuru, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki emisyonların sonucudur.
• Asit yağmuruna büyük katkıda bulunan azot oksit, arabaların, fırınların ve diğer ekipmanların egzozuyla üretilir.
• Asit yağmurunu azaltmak için büyük çabalara rağmen, yine de göllerdeki su canlıları ölüyor. Kuzey Amerika’da 95.000 göl, asit yağmuru sebebiyle hasar görmüştür.

Kaynak:https://www.indyturk.com/

ABD’deki Colorado Boulder Üniversitesi’nden araştırmacılar, insan vücudunu biyolojik bataryaya çeviren, düşük maliyetli ve giyilebilir bir cihaz geliştirdi.

Science Advances isimli hakemli dergide tanıtılan cihaz, bir yüzük veya bilezik gibi takılabilecek esnekliğe sahip. Vücudun doğal ısısından yararlanan cihaz, iç sıcaklığı elektriğe dönüştürmek için termoelektrik jeneratörleri kullanıyor.

Üniversitenin makine mühendisliği bölümünden ve araştırmanın yazarlarından Doç. Dr. Jianliang Şiao, “Gelecekte, giyilebilir elektronik cihazlarınıza batarya eklemek zorunda kalmadan enerji sağlayabilmek istiyoruz” diye konuştu.

Şiao ve ekibinin geliştirdiği cihaz, cildin her santimetrekaresi için yaklaşık 1 voltluk enerji üretebiliyor. Bu voltaj, çoğu bataryanın sağladığından daha az. Ancak saatler veya akıllı bantları çalıştırmak için yeterli.

Bilim insanları daha önce de termoelektrik cihazlar üzerinde çalışmıştı. Ancak Şiao ve ekibi, yeni icadın o cihazlara göre pek çok avantajı olduğunu söylüyor.

Cihaz öncelikle epey esnek ve her şekle girebiliyor. Ayrıca hasar gördüğünde kendini iyileştirebiliyor ve tam anlamıyla yeniden kullanılabiliyor. Bu da yeni cihazı daha temiz bir teknoloji kılıyor.

Cihazın 5 ila 10 yıl içinde piyasaya çıkabileceğini düşünen Şiao, “Ne zaman bir pil kullansanız bitince yenisini almanız ve onu atmanız gerekir” diyor ve ekliyor:

Bizim termoelektrik cihazımızın güzel yanı, onu takabilmeniz ve size sürekli enerji sağlaması.

Tek yumurta ikizlerinin DNA’larının bire bir aynı olduğu düşünülür. Hatta bu yüzden çevresel etmenlerin sağlığı, kişiliği ve tercihleri nasıl etkileyeceği üzerine yapılan araştırmalar tek yumurta ikizleri ile yürütülür. Ancak İzlandalı araştırmacılar tarafından yapılan ve Nature Genetics dergisinde yayımlanan bir çalışma, tek yumurta ikizlerinin gen dizilerinde ortalama %5,2 oranında farklılık olduğunu ortaya koydu. 

Çalışma kapsamında 381 tek yumurta ikizinin genetik materyalinin tamamı yani genomu çözümlendi. Gen yapısı çözümlenen ikizlerden yalnızca 38’inin genomunun tamamen aynı olduğu tespit edildi ve geri kalanında çeşitli farklılıklar bulundu. Araştırmacılar bu durumun embriyoların ikizleri oluşturmak üzere ayrıldığı sırada ya da bunun hemen sonrasında meydana gelen mutasyonlardan kaynaklandığını ve yaşam boyunca devam ettiğini düşünüyor.

tek_yumurta_ikizleri_embriyo.jpg

Çalışma kapsamında ayrıca ikizlerde meydana gelen mutasyonların sonraki nesle aktarılıp aktarılmadığı da incelendi. Bunun için ikizlerden birinde bulunan ancak diğerinde ve eşinde olmayan mutasyonların çocuklarında bulunup bulunmadığı kontrol edildi. Burada 246 katılımcıdan 36’sının çocuklarına mutasyonlu genleri aktardığı tespit edildi.

Tek yumurta ikizlerinde oluşan farklılıklar genellikle çevresel etmenlerle açıklanıyor. Ayrıca ikizlerden birine özgü olan mutasyonlar göz ardı edilebilir şeklinde değerlendiriliyor. Hâlbuki otizm ve diğer gelişimsel bozukluklarda, üreme hücrelerinde bulunan ya da embriyo gelişim sürecinin erken dönemlerinde ortaya çıkan mutasyonların rol oynadığı biliniyor. Bu yüzden araştırmacılar genetik olarak aktarılan hastalıkların modellenmesinde bu erken dönem mutasyonlarının etkisinin göz önünde bulundurulması gerektiğini savunuyor. 

Kaynak:https://www.indyturk.com/

Çin’in başkenti Pekin’deki Tsinghua Üniversitesi’nden araştırmacılar, düşük frekanslı ses dalgalarıyla “bulutları hareketlendirerek” daha fazla yağış elde edilebileceğini gözlemledi.

Scientia Sinica Technologica’da yayımlanan çalışmada, insan kulağının epey zor algılayabileceği 50 hertz frekansında ses dalgaları kullanıldı. Fakat gönderilen dalgaların ses seviyesi ise 160 desibel, yani çalışan bir uçak motoruna eşdeğerde.

Öte yandan ses dalgaları yaklaşık 1 kilometre yukarıdaki bulutlara ulaştığında azalan basınçtan ötürü gücü 30 desibele düşüyor.

Bilim insanları gönderdikleri ses dalgaları sayesinde bulutlarda titreşim yarattıklarını, bulutun içindeki küçük parçacıkların daha büyük olanlarla birleştiğini, böylelikle de çok daha fazla yağmur damlacığı oluştuğunu açıkladı.

2020’de Tibet Platosu’nda yapılan deneylerde yağış oranında yüzde 17 artış kaydedildi.

Çinli bilim insanları ses enerjisinin bulutların fiziksel özelliklerini değiştirdiğini ve diğer benzer teknolojilere kıyasla kimyasal atık üretmediğini ve hava taşıtı ya da roket gibi araçlara gerek duyulmadığını belirtti.

Çalışmanın yazarı Profesör Wang Guangqian, gelecekte bu teknolojinin “çok daha düşük maliyetlerle ve uzaktan kumandalı sistemlerle” kullanılabileceğini söyledi.

Geniş çaplı hava değiştirme sistemlerinin çevreye ve ekosisteme olumsuz etkileri de uzun süredir tartışılan bir konu.

Teknolojinin kullanımını eleştirenler, başarılı olunsa bile uzun vadede bölge sakinleri ve civarda yaşayan hayvanlar için ses kirliliği oluşabileceğini savunuyor.

Kaynak: https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/

Hayvanlar ve bitkiler, gece-gündüz döngüleri sırasında meydana gelen değişimleri algılayan biyolojik saate sahiptir. Sirkadiyen ritim olarak adlandırılan bu mekanizma sayesinde canlılar sıcaklık ve ışık miktarındaki değişimlere göre metabolizmalarını düzenler. İnsanların uyku düzenleri ve fotosentez, sirkadiyen ritim tarafından kontrol edilen süreçlerin örneklerindendir.

Sirkadiyen ritmin ortaya çıkması zaman alan bir süreçtir. Ayrıca ortam koşullarında meydana gelen değişimler sonucunda sirkadiyen ritim de değişebilir. Örneğin farklı saat dilimleri arasında seyahat eden insanların uyku düzenleri bozulur. Ancak birkaç gün içerisinde vücut saatinin kendini yeni ortam koşullarına göre ayarlamasıyla yeni bir ritim ortaya çıkar.  

Geçmişte yapılan araştırmalar sadece hayvanların ve bitkilerin değil fotosentez yapan bakterilerin de biyolojik saate sahip olduğunu göstermişti. Ancak fotosentez yapmayan bakterilerin biyolojik saatlerinin olup olmadığı bilinmiyordu. Uluslararası bir araştırma grubu yakın zamanlarda Science Advances’ta yayımladıkları bir makalede fotosentez yapmayan, toprakta yaşayan Bacillus subtilis türü bakterilerin de sirkadiyen ritme sahip olduğuna dair bulgulara ulaştıklarını açıkladı.

Araştırmacılar yaptıkları çalışmalar sırasında ışık yayan enzimlerden yararlanarak iki tür genin etkinliğinde meydana gelen değişimleri tespit etmişler. Bu genlerden biri (ytvA) mavi ışığı algılayan reseptörleri kodluyor, diğeri (KinC) ise biyofilmlerin oluşumunda rol alıyor.

Araştırmacılar yapay ışık kullanarak bakterileri 12 saatlik gece-gündüz döngülerine maruz bıraktıklarında, mavi ışık reseptörlerini kodlayan ytvA geninin etkinliğinin ortamdaki ışık miktarına bağlı olarak değiştiğini gözlemlemişler. Üstelik sirkadiyen ritimden beklendiği gibi bir düzenin ortaya çıkması birkaç gün sürüyor ve gece-gündüz döngülerinde kaymalar olduğunda bakteriler bir süre sonra yeni düzene uyum sağlamaya başlıyor.

Bakterilerin de biyolojik saate sahip olması çeşitli soruları akıllara getiriyor: Bakteriyel bir hastalığa yakalanıp yakalanmamanız açısından bakterilere hangi saatlerde maruz kaldığınız önemli mi? Bakterilerin kullanıldığı endüstriyel süreçlerin verimi günün hangi saatinde gerçekleştirildiklerine bağlı olarak değişir mi? Bakteriyel hastalıklara karşı kullanılan ilaçların ne ölçüde etkili olacağı hangi saatte alındıklarına bağlı mı? Bu ve benzeri sorulara cevap bulmak için gelecekte pek çok araştırma yapılması gerekiyor.