Uluslararası bir araştırma grubu, atmosferin üst kısımlarında yeryüzüne elektronlar yağdıran bir uzay fırtınası keşfetti. 

Dünya’nın etrafında dolanan uyduların 2014 yılında topladığı verileri analiz eden uluslararası bir araştırma grubu; atmosferin üst kısımlarında meydana gelmiş, yeryüzüne su değil elektronlar yağdıran bir uzay fırtınası keşfetti.

Yeryüzündeki fırtınalara hepimiz aşinayız. Daha önceleri Mars’ta, Satürn’de ve Jüpiter’de de yeryüzündekilere benzer fırtınalar gözlemlenmişti. Ayrıca Güneş’in atmosferinin derinliklerinde de fırtına benzeri gaz hareketleri meydana geliyor. Ancak geçmişte ne Dünya’nın ne de Güneş sistemindeki başka bir gezegenin atmosferinin üst katmanlarında bir fırtına gözlemlenmişti.

Prof. Dr. Qing-He Zhang ve arkadaşlarının keşfettiği uzay fırtınası, Kuzey Kutbu’nun üstünde meydana gelmiş. Yaklaşık 1.000 kilometre genişliğinde bir alanda meydana gelen fırtına sırasında yüksek miktarda plazma, sekiz saat boyunca saat yönünün tersi yönde dönmüş ve bu esnada yeryüzüne elektronlar yağmış. 

Araştırmacılar yeryüzündeki fırtınaların yüksek miktarda enerji içerdiğini, bu uzay fırtınalarının sebebinin de güneş rüzgârından atmosferin üst katmanlarına yüksek miktarda enerji aktarılması olduğunu söylüyorlar.   

Konu ile ilgili detaylı bilgiye Dr. Qing-He Zhang ve arkadaşlarının Nature Communications’ta yayımlanan makalelerinden ulaşabilirsiniz.

Kaynak: https://www.chip.com.tr/

Bir astronot uzayda ölürse ne olur? NASA’nın yıllardır cevabını aradığı bu soru, hem ölülere saygı duyan hem de bedeni uzay aracından mümkün olan en kısa sürede çıkarmaya çalışan pratik bir yöntem gerektiren gerçek bir etik ve lojistik muamma. Ölmüş bedenler yakın olmak isteyeceğiniz şeyler değil. Bir bakteri yuvasına dönüşüyorlar ve astronotların hayatını kaybeden arkadaşlarının bedenleriyle birlikte yaşamak zorunda kalmaları oldukça büyük bir travma yaratabilir.

Bu noktada akla gelen ilk soru “Neden bedeni uzaya fırlatmıyorlar?” olabilir. Sonuçta, bilim kurgu film tarihi boyunca, hava kilidini açmak ve cesedi boşluğa bırakmak, başvurulan ilk yöntem olmuştur. Ancak uzay çöplerinin önlenmesi ve yörüngedeki diğer uzay araçlarıyla olası çarpışmaların önlenmesi dışında, BM yasası aslında cesetleri uzaya atmayı yasa dışı kılıyor.

Bu nedenle, NASA’nın yaratıcı olması gerekiyor. Bazı uygulanabilir fikirler üretmek için pek çok araştırma grubu oluşturuldu ve bedenleri uzaya bırakmanın farklı yollarını araştırdılar. Katılan bazı insanlara göre, birkaç sağlam fikir öne sürüldü, ancak göze çarpan bir fikir vardı – ve bu fikir oldukça ilginçti.

Ekolojik cenaze şirketi Promessa ile işbirliği içinde bir araştırma ekibi “Body Back” fikrini önerdi. Öncelikle bedenin görüş alanından çıkarılması ve uzay aracı içindeki havayı kirletmesi engellenmeliydi. Bilim insanları bu amaçla bir Gore-Tex çantasına – temel uzay çağı bir ceset torbasına – konması ve mühürlenmesi gerektiğini önerdiler. Bu kısım o kadar yenilikçi değil, ancak ölen mürettebata saygı ve hürmet gösterilmesine imkan tanıyor.

Ancak fikir, buradan sonra biraz tuhaflaşıyor. Body Back, Mars’a seyahat etme fikri ile beraber geliştirildi, bu yüzden basitçe vücudu Dünya’ya geri göndermek mümkün değil. Ayrıca yakılamazlar da, alev ve basınçlı oksijenli ortamlar bir arada bulunması istenen bir durum değil.

Bu yüzden ekip Promession’a döndü. Promession yöntemi, bir cesedin dondurularak kurutulduğu ve daha sonra titreştirildiği, bedeni toz halinde parçaladığı ve eğer istenirse kalıntıları bir gübre formu olarak ekosisteme geri getirme potansiyeline sahip ekolojik bir gömme yöntemi. Promessa’nın kurucusu Susanne Wiigh-Mäsak tarafından geliştirildi ve Promessa tarafından şirketin tasfiye edildiği 2015 yılına kadar sunulmaya devam etti. Bu şekilde bir bedeni atomize etmenin mümkün olmadığını söyleyen eleştirmenler bu fikri şiddetle eleştirdi.

Yine de bu yöntem NASA’nın ilgisini çekmekteydi (Promessa’ya göre) ve bu süreci uzayda gerçekleştirmenin bir yolunu buldular. Fikir, çantaya bir bedeni yerleştirmek ve ceset paketini uzayın dondurucu sıcaklıklarına maruz bırakmaktı. Yeterince donduğunda, ince bir tozdan başka bir şey olmayana kadar robotik bir kol tarafından titreştirilmesi mümkün olacaktı. Daha sonra depolanabilir, mürettebat eve geldiğinde sevdiklerine geri gönderilmeye hazır olabilir veya gübre olarak kullanılabilirdi.

Bu fikir 2005 yılında geliştirildi, ancak Promessa’nın tasfiyesi ve NASA’nın bu öneriye dair daha fazla bilgi vermemesiyle terk edilmiş gibi görünüyor. 2013 yılında Promessa’nın kurucusu, NASA’nın veya başka bir isimsiz özel kuruluşun, Mars’a yaptıkları yolculuk sırasında acil durumlarda planı kullanmaya hazır olduğunu açıkladı, ancak bu hiçbir zaman doğrulanmadı.

Kısacası halen, uzayda bir astronotun ölümü durumunda ne yapılacağı konusu net değil. NASA’nın bu konu üzerinde halen çalıştığı da bir gerçek…

Bilinen ve izlenen uzay çöplerinin %70’i Dünya’dan yaklaşık 2 bin km yukarıdadır. B
u durum hem uzayda çalışan insanları hem de birçok küresel teknolojinin yer aldığı altyapı ağını tehlikeye atmaktadır. Alçak Dünya yörüngesine yerleştirilen bu iletisim ağları sayesinde hava durumu, küresel iletişim, GPS ve navigasyon, asteroit tespiti yanında birçok bilimsel çalışma yürütülür. Başka bir deyişle, bu uyduların birden yok olmaları tehlikeli durumlara neden olabilir.

Uzay çöplüğünde yer alan parçacıklarcan birinin bile kullanılan uydulardan birine çarpması, onları anında kullanılmaz hale getirebilir. Gelişen teknoloji ile uydu sayılarının ve buna bağlı olarak uzay çöpleri ve tehlikelerinin önümüzdeki yıllarda daha da artacağı söylenebilir. Herhangi iki enkaz parçasının birbirine çarpma şansı azdır ancak küçük bir kaza bile felaketle sonuçlanabilir. NASA’da çalışan bilim insanı Donald Kessler, 1978 yılında bir çarpışmadan kaynaklanan enkazın başka çarpışmalara yol açacağı ve yörüngede hiçbir şey kalmayana kadar her biri daha fazla enkaz ve daha fazla yıkım yaratacağı bir domino etkisi senaryosu tanımladı. Bu senaryo “Kessler Etkisi” olarak adlandırıldı. (2013 yılında vizyona giren bilim kurgu filmi “Gravity” bu senaryo üzerine kurgulanmıştır.)

Uzay çöpleri nedeniyle Dünya’nın alçak yörüngesi, önümüzdeki 10 yıl içinde uydular ve uzay araçları için uygun bir yer olmaktan çıkabilir. Böyle bir durumda yüksek hızla hareket eden bu parçacıklar, Dünya’nın çevresinde aralarına giren her şeyi yok eden bir alan oluşturabilir. Ay’a gitmenin, Mars’ta koloni kurmanın ve uzay yolculuğu yapmanın mümkün olmadığı bir durum ile karşı karşıya kalınabilir. Alıştığımız birçok teknoloji kullanılmaz hale gelebilir.

Gelecekteki uzay görevlerimizi korumak için neler yapabiliriz?

NASA, yörüngedeki uydulara veya uzay araçlarına zarar verme ya da yok etme potansiyeline sahip 500 bin uzay çöpünü takip ediyor. Çarpma tehlikesi oluşturabilecek uzay çöplerinden kaçınmak için Uluslararası Uzay İstasyonunun yörüngesi değiştirilebilir. Ancak maalesef yörüngedeki çoğu nesneye manevra yaptırılamıyor.

Sorunun esas nedenine inilerek uzay çalışmalarında mümkün olduğunca daha az atık oluşturmak için çabalanıyor. Bunun yanında bu tehlikeli ve başıboş hareket eden parçaları sadece takip etmenin değil mevcut çöpleri yok etme yolları üzerinde de çalışmalara başlandı. Uzay çöplerinden kurtulmanın en kolay yollarından biri, yörüngelerinin değiştirilerek Dünya’nın atmosferine kontrol altında girmelerinin ve böylece üst katmanlarda yanmalarının sağlanmasıdır.

Uzay çöplerinden kurtulmanın bir diğer yolu olan “yakala ve geri getir” görevi halen test aşamasında. Bir başka fikir de devasa bir elektromıknatısın kullanılması üzerine kurgulanmıştır. Bu mıknatıs kendine yaklaşan uzay çöplerini Dünya’nın atmosferine doğru itebilir. Üretilen başka bir yöntem de lazer uydularla bu uzay çöplerinin parçalanarak yok edilmesidir.

Uzay ajansları sorun üzerinde birlikte çalışsa da, maalesef uzay çöpünü en aza indirmeye dair yapılmış uluslararası bir yasa henüz düzenlenmedi.

İnsanlar uzay keşiflerinin sınırlarını zorladıkça ve Dünya’nın ötesine daha fazla insan gönderdikçe, “uzay çöpü sorununu” çözmek gerçekten daha da önemli hale geliyor. Neyse ki, dünyanın en iyi bilim insanları ve mühendislerinden bazıları bu konu üzerinde çalışmalarına devam ediyor.

Kim bilir? Bir gün yepyeni bir endüstrinin başladığını görebiliriz: Uzay çöplerinin kaldırılması!

AFP haber ajansı, NASA ve SpaceX işbirliğindeki Crew-2 göreviyle 23 Nisan’da Uluslararası Uzay İstasyonu’a (UUİ) doğru yola çıkan astronotlardan Thomas Pesquet’in sağlığından sorumlu Dr. Adrianos Golemis’le konuştu.

Avrupa Uzay Ajansı’nın uzay doktoru Golemis, röportajda uzay tıbbı alanından bazı bilgiler verdi.

Golemis, UUİ’nin bulunduğu alçak Dünya yörüngesinde yerçekiminin neredeyse sıfır olduğunu söyledi. Bu durumun, insanların kemiklerine ve kaslarına zarar verdiğini kaydetti.

Radyasyonun da büyük bir sorun teşkil ettiğini belirten Golemis, “Yeryüzünde manyetosfer (manyetik alan) ve atmosfer bizi koruyor. Ancak bunun ötesine geçince koruma ortadan kalkıyor” dedi.

Uzay doktoruna göre bir kişi UUİ’ye, sağlığını çok etkilemeden muhtemelen iki veya üç kez 6 aylık görevlerle gidebiliyor. Uzmanlarsa, astronotların kansere yakalanma riskinin, uzaya hiç gitmemiş bir kişiye oranla yüzde 3’ten fazla olmamasını hedefliyor.

Bununla birlikte bazı sağlıklı astronotların uzayda göz hastalıklarından ya da venöz trombozden (toplardamarlar içerisinde kan pıhtısı oluşumu) mustarip olduğu öğrenildi.

İnsanlar normalde 1 G kuvvete alışık. Bu yüzden ağırlıksız ortamda ayaklardaki damarlar, ilk başta sanki 1 G kuvvetteymiş gibi kafaya kan gönderiyor. Böylece vücudun üst kısmında daha fazla kan oluyor.

“Uzaydaki kişilerin, görevlerin ilk aşamasında gerçekten kabarık yüzlere sahip olduğunu görebilirsiniz” diyen Golemis, dolaşım sisteminin en nihayetinde ağırlıksızlığa alıştığını bildirdi.

“Alyuvarları analiz edebiliyoruz”

Golemis, yerçekimsiz ortamda bağışıklık sisteminin performansının düştüğünü ve vücutta doğal olarak taşınan mikropların bile enfeksiyona yol açabildiğini söyledi.

Öte yandan 1 G kuvvetten sıfır G kuvvetin olduğu bir yere geçilince uyum sorunu ortaya çıkıyor. Golemis, görevin başında bunu kontrol edeceklerini söyledi ve hastalığı şöyle anlattı:

Zihinde problemler meydana geliyor.  Zira iç kulağınız ve gördükleriniz arasında duyusal çatışma yaşanıyor. Bu kusmaya yol açabiliyor.

Doktorlar, görevin ilerleyen kısımlarında astronotların özellikle psikolojisini ve bilişsel performansını inceleyecek. Zira UUİ gibi küçük ve yeni uyaranların olmadığı bir yer, bireylerin psikolojisini etkiliyor.

Golemis, “Orada hangi tıbbi cihazlar var?” sorusunuysa şu şekilde yanıtladı:

Alyuvarları analiz edebiliyoruz. Böylece astronotların yeterince su içip içmediğini ve dolaşım sistemlerinde neler olup bittiğini anlayabiliyoruz… Artık ultrason da var. Bir astronotun hayatının tehlikeye girdiği bir olay yaşanırsa tahliye işlemleri başlıyor. Neyse ki UUİ’nin 21 yıllık tarihinde böyle bir hadise gerçekleşmedi.

UUİ’deki kişiler formlarını korumak için günde iki saat egzersiz yapıyor. Doktorlar, astronotlarla haftada en az bir kez 15 dakikalığına görüntülü konuşuyor.

Independent Türkçe, AFP, SpaceNews

Derleyen: Uğurcan Yıldız

Gökbilimciler, Dünya’ya en yakın kara deliği buldu. Gezegenden bin 500 ışık yılı uzakta yer alan düşük kütleli kara delik, The Unicorn (Tek Boynuzlu At) diye adlandırıldı.

Bilim insanlarının kara deliğe bu ismi vermesinin iki nedeni var. Birincisi, nesnenin Yunanca’da tek boynuzlu at anlamına gelen Monoceros takımyıldızında bulunması.

Diğer nedense kütlesinin son derece az olması. Güneş‘in yaklaşık üç katı kütleye sahip kara delik, neredeyse türünün tek örneği.

Keşif ekibinin lideri ve ABD’deki Ohio Eyalet Üniversitesi’nden astronomi öğrencisi Tharindu Jayasinghe, “Sistem çok benzersiz ve tuhaf. Bu lakabı kesinlikle hak ediyordu” diye konuştu.

The Unicorn’un bir arkadaşı da var: Ömrünün sonuna yaklaşan şişkin bir kırmızı dev yıldız. Bu arkadaş, All Sky Automated Survey ve NASA’nın Transiting Exoplanet Survey Satellite projeleri dahil olmak üzere yıllar boyunca çeşitli bilimsel cihazlar tarafından gözlemlendi.

Jayasinghe ve meslektaşları yeni keşfi bu kırmızı devi incelerken yaptı. Yıldıza dair büyük bir veri kümesini gözden geçiren gökbilimciler, ilginç bir şey fark etti: Kızıl devin ışığındaki yoğunluk periyodik olarak değişiyordu ve bu da başka bir nesnenin yıldızı çekip şeklini değiştirdiğini gösteriyordu.

Araştırma ekibi yıldızın ışığındaki bozulmaları ayrıntılarıyla inceledi ve onu çeken nesnenin yüksek ihtimalle bir kara delik olduğunu belirledi.

Ancak bu kara delik epey küçüktü. Hesaplamalar, nesnenin sadece üç Güneş kütlesine denk geldiğini ortaya koydu. Karşılaştırmak gerekirse Samanyolu Galaksisi’nin merkezindeki süper kütleli kara delik, yaklaşık 4,3 milyon Güneş kütlesine denk geliyor.

Ohio Eyalet Üniversitesi Astronomi Bölüm Başkanı Todd Thompson, keşfedilen nesneyi şöyle anlattı:

Ay’ın kütle çekim kuvvetinin Dünya’daki okyanusları etkilemesi, kendisine doğru çekmesi ve itmesiyle büyük gelgitler oluşturması gibi kara delik de yıldızı etkiliyor ve bir ekseni diğerinden daha uzun olan, Amerikan futbolundaki topa benzer bir şekle dönüştürüyor.

Aynı zamanda Kraliyet Astronomi Derneği’nin yayımlamak üzere kabul ettiği araştırmanın ortak yazarı olan Thompson sözlerini şöyle sürdürdü:

En basit açıklama, bunun bir kara delik olması. Ve bu durumda en basit açıklama en olası açıklama anlamına geliyor.

Independent Türkçe, Space, Ohio Eyalet Üniversitesi

Derleyen: Çağla Üren

Astrofizikçiler Samanyolu Galaksisi‘nde yeni bir bölge tespit etti. Bölgenin, patlamak üzere olan kavurucu derecede sıcak, parlak mavi yıldızlardan oluştuğu ifade ediliyor.

Araştırmacılar, Cepheus çıkıntısı adını verdikleri bölgeyi keşfettiğinde, Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) Gaia teleskopuyla galaksinin sarmal kollarının şimdiye kadarki en ayrıntılı haritasını çıkarıyordu.

Güneş Sistemi’nin bulunduğu Avcı Kolu ve Perseus takımyıldızı arasında yer alan çıkıntı, Güneş’in üç katı büyüklüğünde muazzam yıldızlarla dolu iki sarmal kol arasında uzanan bir kemer.

Gökbilimcilerin OB ismini verdiği bu mavi yıldızlar, tüm galaksideki en nadir, en sıcak, en kısa ömürlü ve en büyük yıldızları oluşturuyor. Çekirdeklerinde meydana gelen şiddetli nükleer reaksiyonlar, onları Güneş’ten 6 kat daha sıcak kılıyor.

Bu yıldızların hayatlarını sona erdiren ve süpernova adı verilen büyük yıldız patlamaları, karmaşık yaşam biçimleri için gerekli olan ağır elementleri galaksinin derinlerine fırlatıyor.

Araştırmacılar, bu mavi yıldızları tespit ettikleri noktaların aslında galaksinin en aktif ve en “canlı” bölgelerini temsil ettiğini belirtiyor.

İspanyol Astrobiyoloji Merkezi’nden ve araştırmanın yazarlarından Michelangelo Pantaleoni González, “OB yıldızları nadir görülür, sayıları 400 milyar yıldızdan oluşan bir galakside 200 binden azdır” diye konuştu.

Birçok ağır elementin ortaya çıkışından sorumlu oldukları için galaksinin kimyasal zenginleştiricileri olarak görülürler. Gezegenimiz jeokimyasını uzun zaman önce ölmüş, bu tür yıldızlara borçlu.

Bunun yanı sıra araştırmacılar, galaktik diskin biraz yukarısında yer alan çıkıntının konumunu incelemenin, Samanyolu’nun geçmişine dair bazı çarpıcı ipuçları sağlayabileceğini düşünüyor.

Pantaleoni González, “Eğer diskinde hafif dikey değişimler veya dalgalanmalar olan buruşuk bir galakside yaşıyorsak bu, galaksimizin şiddetli bir evrim geçirdiği anlamına gelebilir” dedi:

Bu durum, Samanyolu’nun geçmişte başka galaksilerle çarpıştığının işareti olabilir.

Araştırmacılar şimdi daha hassas bir harita oluşturmayı hedefliyor ve ortaya çıkacak yeni OB yıldızlarının Samanyolu’nun yapılarına dair daha fazla bilgi vereceğini umuyor.

Independent Türkçe, Science Alert, Livescience

Derleyen: Çağla Üren

NASA’nın geçtiğimiz gün Mars’ta 30 saniyeliğine helikopter uçurması, dünyada büyük merak uyandırmıştı. NASA’nın helikopter çizim ile Da Vinci’nin 532 yıl önceki çizimi ile benzerliği ortaya çıktı. İşte herkesi şaşkına çeviren o ayrıntı….

Ingenuity’nin uçuşuna ilişkin görüntüler, uydu vasıtasıyla dünyaya iletilirken; helikopterin başarılı uçuşu NASA’da kutlandı.

NASA’nın Jet İtki Laboratuvarı Proje Müdürü Mimi Aung, “Artık insanoğlunun diğer bir gezegendeki bir hava aracını uçurduğunu söyleyebiliriz.” ifadesini kullandı..

İlk bilgilere göre dünya üzerinde 1.8 kilogram ağırlığındaki uçak, yaklaşık 30 saniye havada kaldı ve maksimum yükseklik yaklaşık üç metre idi. Mini helikopterin hemen inmesi gerektiği için uçuşun en kritik kısmı inişti. Çünkü inişte olası düşme durumunda uçağı doğrultacak bir mekanizma yoktu..

Northman Trader’dan Sven Henrich’in sosyal medyada da Ingenuity’nin Leonardo da Vinci’nin ‘Vinci Helikopteri’ çizimine benzerliği ile ilgili paylaşımı yankı uyandırdı..

3 binden fazla işlevini kaybetmiş uydu ve parçalara ayrılan uzay araçlarından geriye kalan 10 santimetreden büyük on binlerce nesne…

Binlerce tonluk çöp dünyanın etrafında dönüyor. Uzay çöplerinin büyük bölümü, yerkürenin yüzeyine 2 bin kilometrelik mesafeyi kapsayan alçak dünya yörüngesinde.

Çöpler, uzay seferleri ve yörüngeye yerleştirilmesi planlanan uydular için ciddi tehdit oluşturuyor. Uzay çöplerinin temizlenmesi konusunda ilk hamle Avrupa Uzay Ajansından geldi. 

Dört robot koluna sahip çöp toplayıcı uzay aracının 2025’te fırlatılması planlanıyor.
Hedef, 2013’ten bu yana yörüngede olan 100 kilogram ağırlığındaki bir metal nesnenin yakalanarak yok edilmesi.

Projenin kapsamı sınırlı olsa da, uzay çöplerinin temizlenmesinde ilk adım olacağı için önem taşıyor. Maliyeti ise 120 milyon euroyu bulacak.